Aka singil bo lgan voqea

To‘g‘ri yozish qoidalari tilshunoslar tomonidan tuziladi va jamoatchilik muhokamasidan o‘tkaziladi. Kishilar o‘zaro yozishmalarida, rasmiy ish yuritishda, ta’lim jarayonida, madaniy-ma’rifiy faoliyatda tilning imlo qoidalariga amal qilishga majburdirlar. Zamonlar o‘tishi bilan ular yangi-yangi mavzular va g‘oyaviy mazmun bilan boyib boradi.

ABDUROZIQ RAFIYEV ONA TILI SO‘ZBOSHI Kasb-hunar kollejlarining o‘quvchilariga mo‘ljallangan ushbu darslik «Ona tili va adabiyot» fanlari bo‘yicha optimallashtirilgan o‘quv dasturi asosida yaratildi. U o‘ziga kerakli bilimni ko‘rib, eshitib va o‘qib o‘rganadi. Biz muayyan nutq jarayonida u yoki bu so‘zni eshitmasak-da, shu so‘zning qanday yozilishi va aytilishini tasavvur qila olamiz. Yangi alifboga kiritilgan o‘zgarishlar asosida «O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari» ishlab chiqildi va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 1995- yil 24- avgustda tasdiqlandi. Tilshunoslikda to‘g‘ri talaffuz qoidalari to‘plami orfoepiya, to‘g‘ri yozuv qoidalari to‘plami esa orfografiya deyiladi. U turonza144 minda ko‘pxudolikka (butparastlik, otashparastlik va h.k.) e’tiqod qilinishi bois xilma-xil urf-odatlar, udum va marosimlar kelib chiqqanligi, natijada xalqlarning jaholatga berilishlari, turli kelishmovchilik va qirg‘in-barot urushlar oddiy xalq uchun kulfat keltirayotganligini o‘z ko‘zi bilan ko‘rdi. Boshqacha aytganda, til – tafakkurning borliq shakli. Inson tafakkuri nutq bilan yuzaga chiqadi va uning natijalari tilda qayd etiladi. Har bir millatning dunyoda borlig‘in ko‘rsatadurg‘on oyinayi hayoti til va adabiyotdir. Yozma nutqning mazmuniy bo‘laklari, gaplar, ularning qismlari turli xil tinish belgilari orqali ajratib ko‘rsatiladi. Kishi tug‘ilib o‘sgan uy, mahalla, qishloq nazarda tutilsa, bu tor ma’nodagi tushunchadir. Mazdaparastlikda insonning qadr-qimmati, martabasi nazr-u niyoz va qurbonlik qilish bilan emas, jaholat va zulmga qarshi mardona kurash va amaldagi ezgu ishlar bilan belgilanadi. Zardusht ta’limoti kishilarni faqat ibodat bilan shug‘ullanishga, go‘shanishinlikka da’vat etmaydi. Til milliy madaniyatning shakli sifatida tafakkurning mevalari va ma’naviy boyliklarini zamon va makonda abadiylashtiradi. Fikrlash bilan so‘zlash o‘rtasida qanday bog‘liqlik va farq bor? Demak, tafakkur jarayonining natijasi hamisha biror-bir fikrdan iborat bo‘lib, bu fikr tushuncha, hukm, xulosa tarzida til vositasida namoyon bo‘ladi. Ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning ma’nosini izohlang. Milliy tilni yo‘qotmak millatning ruhini yo‘qotmakdir. Yozma nutq og‘zaki nutq kabi kishilar o‘rtasidagi bevosita aloqa vositasi emas, u boshqa joyda va zamonda (kelgusi davrda) yashovchi kishilar bilan aloqa bog‘lash vositasidir. O‘zbeklarda falonchi vatanli bo‘ldi, deyilganda o‘sha odam uy-joyli, boshpanali bo‘ldi, degan ma’no anglashiladi. Shuningdek, ular uchun eng ulug‘ inson yerni sevadigan, mo‘l hosil yetishtiradigan, bog‘lar barpo etib, mehnat qurollari yaratadigan hunarmand, chorvador va dehqonlardir. Aksincha, uning aqidalari kishilarni faollikka, yaratuvchilikka, dunyoni takomillashtirish uchun kurashga undaydi. Inson nutqi, til vositalari bo‘lmasa, fikrlash ham bo‘lishi gumon. Tafakkur zohiriy olamning inson miyasida umumlashgan, til bilan ifodalanadigan in’ikosi. Adabiy so‘zlashuv nutqi esa adabiy til me’yorlariga amal qilgan holda gapirishni taqozo etadi. Vatan tushunchasi keng va tor ma’nolarda qo‘llaniladi. U axloq me’yorini hayot mezoni deb bildi va bashariyatga yaxshi ish, yaxshi xulq va yaxshi amal olamni ham, odamni ham bezaydi, deb tushuntiradi. Til esa fikrni ifodalash usuli, uni qayd etib boshqa kishilarga, avlodlarga yetkazish vositasi. Til va tafakkur ayrim-ayrim holda mavjud bo‘lishi mumkinmi? Tafakkur va til o‘rtasidagi munosabatni misollar asosida tushuntirib bering. U kishining mehnat va nutq faoliyati bilan bog‘liq holda mavjud. Tildagi har bir so‘z, uning har bir shakli inson tafakkuri va tuyg‘usining natijasidir, o‘sha tafakkur va tuyg‘ular orqali so‘z yordamida mamlakat tabiati va xalq tarixi ifoda etilgan. Yozma nutq og‘zaki nutqdan so‘ng yozuv ta’sirida paydo bo‘lgan bo‘lib, adabiy tilning imloviy, punktuatsion, uslubiy qonun-qoidalariga bo‘ysunuvchi grafik shakldagi nutqdir. Kundalik so‘zlashuv nutqi qaysi xususiyatlari bilan ajralib turadi? Adabiy so‘zlashuv nutqi qayerlarda namoyon bo‘ladi? Bir xalq vakillari jamuljam yashab turgan, ularning ajdodlari azal-azaldan istiqomat qilgan hudud nazarda tutilsa, bu keng ma’nodagi tushunchadir. Zardushtiylik ta’limoti tarafdorlari dunyodagi barcha mazhablarga ehtirom bilan qaraydilar, o‘zga dindagilarning izzat-nafsini e’zozlaydilar.

Search for aka singil bo lgan voqea:

aka singil bo lgan voqea-31aka singil bo lgan voqea-67aka singil bo lgan voqea-23aka singil bo lgan voqea-4

Bunday so‘zlarning urg‘usiz bo‘g‘inlarida o unlisi i kabi talaffuz qilinsa ham, o yoziladi: traktor, direktor, ekspeditor, kartoshka kabi. Gapda maqsadga mos tarzda so‘zni qo‘llash, ifoda bayoniga muvofiq ketma-ketlikda so‘zlarni joylashtirish fikrning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi. Gaplardagi so‘zlarning qanday vositalar bilan bog‘langanligini aniqlang. Nuqtalar o‘rniga tegishli qo‘shimcha yoki yordamchi so‘zlarni qo‘yib, gaplarni ko‘chiring. Mazkur asar Movarounnahr, Xuroson va Eron xalqlarining miloddan bir necha asr oldingi tarixi, geografiyasi, dehqonchilik, bog‘bonchilik, chorvachilik, hunarmandlik, binokorlik, harbiy hunarmandlik, maktab, madrasa, xususiy ta’lim tarixini o‘rganishda qimmatli manbadir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

One thought on “aka singil bo lgan voqea”